Turk talabalarga rus tilining qaytish fe’llarini o‘qitishda tizimli-funksional yondashuv

 

https://esapub.com/book/sistemno-funktsionalnyy-podkhod.pdf

Ushbu kitob 2020-yilda Rossiya Xalqlar Do‘stligi Universiteti Federal Davlat Avtonom Oliy Ta’lim Muassasasi Filologiya fakultetining Rus tili va rus tilini chet tili sifatida o‘qitish metodikasi kafedrasida tayyorlangan “Turk talabalarga rus tilidagi qaytish fe’llarini o‘qitishda yaxlit funksional yondashuv” nomli doktorlik dissertatsiyasi asosida tayyorlangan.

Kitobda turk talabalarning qaytish fe’llarini o‘zlashtirish jarayoniga yaxlit funksional yondashuv asosida metodik ta’lim tizimini yaratish maqsad qilingan.

Kitobning birinchi bobida rus tilidagi qaytishlilik tushunchasi grammatik kategoriya va til pedagogikasi nuqtayi nazaridan tahlil qilinadi. Rus tilidagi qaytish fe’llarning tasnifi, ularning ifodalanish shakllari va qo‘llanish usullari, shuningdek, ushbu fe’llarga xos xususiyatlar chet ellik talabalar tomonidan rus tilini o‘zlashtirish muammosi doirasida yoritiladi.

Kitobning ikkinchi bobida rus va turk tillaridagi qaytish fe’llarga xos xususiyatlar ko‘rib chiqilib, ularning semantik, strukturaviy va funksional o‘xshashlik hamda farqlari tahlil qilinadi.

Kitobning uchinchi bobida rus va turk olimlarining darsliklari hamda qo‘shimcha manbalarida rus tilidagi qaytish fe’llar mavzusining yoritilishi bo‘yicha tahlil natijalari taqdim etiladi. Olingan natijalar asosida o‘quv tizimining asosiy tamoyillari taklif etiladi.

Shuningdek, ushbu bobda tabiiy til muhitisiz rus tilini o‘rganayotgan turli universitetlarning Rus tili va adabiyoti bo‘limi talabalari ishtirokida o‘tkazilgan nazorat tadqiqoti natijalari ham ko‘rib chiqiladi. Fe’llardan foydalanishdagi xatolar tilshunoslik va til pedagogikasi nuqtayi nazaridan tahlil qilinadi. Qaytish fe’llardan foydalanishda uchraydigan qiyinchiliklar tasniflanib, ta’lim jarayonida e’tiborga olinishi zarur bo‘lgan jihatlarga urg‘u beriladi.

Xulosa qismida tadqiqot natijalari va yaxlit funksional yondashuv asosida rus tilini chet tili sifatida o‘rganayotgan boshlang‘ich va o‘rta darajadagi turk talabalar uchun qo‘shimcha o‘quv materiallarini ishlab chiqish yo‘nalishlari belgilab beriladi hamda talabalar uchun barqaror ko‘nikmalarni shakllantirishga qaratilgan mashqlar tizimi taklif etiladi.

Mazkur tadqiqot natijalari rus va turk tillaridagi fe’llarni o‘rganish bo‘yicha ilmiy tadqiqotlarga, shuningdek, turk auditoriyalari uchun tayyorlanadigan amaliy rus tili kurslarini ishlab chiqishga foydali hissa qo‘shishi kutilmoqda.